Chcesz zostać dawcą szpiku kostnego?

- Masz od 18 do 50 lat?

- Ogólny stan zdrowia dobry?

Zatem:

- Wypełnij ankietę.

Jeśli jednak:

- Jesteś zakażony wirusem HIV (lub przynależysz  do grupy zwiększonego ryzyka zakażenia tym wirusem),

- Wykryto u Ciebie obecność antygenu HBs, przeciwciał anty HCV przy obecności HCV RNA (obecność przeciwciał HBc oraz przebyte zakażenie wirusem typu A są akceptowalne)

- Chorowałeś na gruźlicę w okresie 5 ostatnich lat

- Jesteś cukrzykiem (musisz zażywać leki przeciwcukrzycowe)

- Wykryto u Ciebie astmę wymagającą podawania leków (jeśli nie miałeś napadu astmy przez ostatnie 5 lat i nie pobierasz leków to możesz być zakwalifikowany)

- Przebyłeś zawał serca, zabiegi naczyniowe na sercu i inne schorzenia wymagające ciągłego podawania leków (wypadanie płatka zastawki dwudzielnej, zaburzenia rytmu nie wymagające leczenia są akceptowane)

- Jesteś epileptykiem (pobierasz leki przeciw padaczkowe i w ciągu minionego roku nie wystąpił więcej niż jeden napad to możesz być zakwalifikowany)

- Masz nadciśnienie (jeżeli jest utrzymywane na prawidłowym poziomie przez leki to możesz być zaakceptowany)

- Zażywasz leki hormonalne (konsultacja z lekarzem Poradni Przeszczepowej)

- Masz łuszczycę, posiadasz tatuaż...

... niestety nie będziesz mógł zostać dawcą szpiku.

- Jesteś w ciąż, przechodzisz laktacje - zostaniesz czasowo zdyskwalifikowana.

Co później?

Wynik badania i dane osobowe zostają zapisane w bazie kandydatów na dawcę szpiku kostnego. Jeżeli jesteś (dawca) wstępnie zgodny z pacjentem, rozpoczyna się kolejny etap, procedura doboru. Procedura doborowa polega na potwierdzeniu lub wykluczeniu Twojej zgodności antygenowej z antygenami chorego, czyli:

- ustalenie stanu zdrowia dawcy

- potwierdzenie chęci oddania szpiku kostnego

- przeprowadzeniem szczegółowych badań.  

Jeżeli potwierdzi się zgodność antygenowa między Tobą, a chorym, rozpoczyna się kwalifikacja medyczna odbywająca się w jednym z ośrodków transplantacyjnych najbliżej miejsca zamieszkania, po której następuje pobranie szpiku lub komórek macierzystych z krwi obwodowej.

Rodzaje transplantacji:

Transplantacja komórek hematopoetycznych

a) Szpik – BM- Bone Marrow

Komórki macierzyste z krwi obwodowej – PBSC - Peripheral Blood Stem Cells

Krew pępowinowa – CBU - Cord Blood Units

b) AUTO – autotransplantacje - oczyszczone, odseparowane od komórek nowotworowych i wszczepione pacjentowi własne komórki macierzyste mogą odnowić układ krwiotwórczy i odpornościowy ale z 50% prawdopodobieństwem wznowy

ALLO – allotransplantacje - od innej osoby - typowy dawca rodzinny to identyczny w 5 antygenach transplantacyjnych brat lub siostra, optymalnym przypadkiem jest dawca syngeniczny, kiedy pacjent ma bliźniacze rodzeństwo

MUD - dawca niespokrewniony, alternatywny (np. matka ojciec) z polową zgodnych antygenów.

Separacja komórek macierzystych z krwi obwodowej

Pobieranie komórek hematopoetycznych z krwi obwodowej jest szczególnie uzasadnione jeśli biorca jest duży, a dawca mały, lub jeśli stwierdza się niezgodność w zakresie grup krwi między biorcą i dawcą. Wtedy z krwi obwodowej można łatwo uzyskać dużą liczbę komórek hematopoetycznych. Zwykle zachodzi potrzeba wykonania 1 lub dwóch aferez.

Zwykle pobiera się od 15 do 25 mililitrów szpiku kostnego na kilogram masy ciała dawcy. Faktycznie pobrana objętość zależy od wagi biorcy, optymalnej liczby komórek hematopoetycznych, którą należy przeszczepić, wagi dawcy oraz ewentualnej dalszej potrzeby przetwarzania szpiku po pobraniu. Optymalna liczba komórek niezbędna do transplantacji to około 300 000 000 komórek szpiku na kilogram wagi biorcy. Liczba pobranych komórek jest sprawdzana kilkakrotnie w czasie zabiegu pobrania szpiku. Końcowa objętość pobranego szpiku zależy więc od jego komórkowości i wagi biorcy. Z drugiej strony nie można pobrać więcej niż 25 ml szpiku na kilogram wagi dawcy - i to jest górne ograniczenie objętości pobranego szpiku.

Czas trwania zabiegu

Pobranie szpiku łącznie ze znieczuleniem trwa zwykle 60 - 90 minut. Dawca przyjmowany jest na oddział w rano w dniu pobrania szpiku. Po pobraniu krótko przebywa na oddziale pooperacyjnym. Jeśli jego stan zdrowia nie budzi wątpliwości to noc może spędzić już w domu. Zwykle jednak opuszcza szpital dzień po pobraniu szpiku. Zazwyczaj szybko ustępują objawy związane ze znieczuleniem ogólnym, a szpik w pełni się regeneruje w ciągu 2-3 tygodni.

Pobranie komórek z krwi obwodowej (a także mobilizację komórek) można wykonać ambulatoryjnie. Afereza trwa około 3-4 godzin. W ciągu kilku dni liczba leukocytów (podwyższona wskutek podawania GCS-F w celu mobilizacji komórek hematopoetycznych do krwi obwodowej) wraca do normy. Podobnie szybko ulega normalizacji liczba płytek krwi, która jest niższa bezpośrednio po aferezie.
Transplantacja szpiku kostnego jest dla wielu pacjentów jedynym zabiegiem ratującym życie. Niestety dawcę rodzinnego zgodnego genetycznie może mieć zaledwie 25-30% potrzebujących chorych. Dla pozostałych pacjentów dużą szansą na przeprowadzenie tego zabiegu jest znalezienie niespokrewnionego zgodnego genetycznie dawcy. Prawdopodobieństwo znalezienia dawcy zgodnego niespokrewnionego jest tym większe im większy jest rejestr dawców. To znaczy im więcej jest chętnych do oddania szpiku tym więcej chorych można uratować. W krajach gdzie rejestry liczą kilkaset tysięcy i więcej potencjalnych dawców prawdopodobieństwo znalezienia dawcy zgodnego sięga 40%.

Po przeszczepie.

Jednak u 75% występuje reakcja „przeszczep przeciw gospodarzowi” –GvHD przypominająca objawy chorób z autoagresji – zaatakowane narządy mają charakterystyczne nacieki limfocytarne i powoli ulegają martwicy

Zanim odbuduje się układ odpornościowy biorcy,  pacjent jest narażony na groźne infekcje, w tym na infekcje oportunistyczne

Szanse na pomyślny rezultat przeszczepu ma ok. 65 % dzieci i 44% dorosłych

Komórki macierzyste szpiku wraz z krwią dostają się do kości biorcy, aby w jamach szpikowych odtworzyć szpik zniszczony przez chemo- lub radioterapię. Kolonizują jamy szpikowe ta samą drogą, która pokonują w czasie rozwoju płodowego ok. 15 tyg. ciąży

Układ krwiotwórczy odbudowuje się w ciągu miesiąca, na odtworzenie układu odpornościowego potrzeba od 1-2 lat. Czasami nigdy do tego w pełni nie dochodzi. Muszą one ponownie nawiązać ze sobą współdziałanie, odtworzyć zerwane "więzi kooperacyjne". Jest to trudniejsze u biorców starszych, u których nie funkcjonuje już grasica - będąca dla limfocytów narządem "edukacyjnym", w którym uczą się one swych zadań. Trudniej też dochodzi do odbudowania odporności u biorców, którzy dostali szpik niezupełnie zgodny tkankowo. Limfocyty T, aby rozpoznać obce białko, muszą "zakotwiczyć się" na powierzchni jednej z komórek organizmu, którego bronią - muszą więc dopasować się idealnie do własnego układu antygenów HLA. Jeśli układu nie uznają za swój - nie "dostrzegą" wirusów czy bakterii atakujących komórkę.

Komplikacje poprzeszczepowe.

Pierwszy etap jest związany z efektem przeszczepienia komórek T dawcy do organizmu gospodarza, który został uprzednio osłabiony przez chorobę podstawową, infekcje oraz radio- lub chemoterapię. Wszystkie te czynniki powodują wzrost wydzielania cytokin i ekspresji MHC na powierzchni komórek, co w konsekwencji wzmacnia rozpoznawanie antygenów gospodarza przez obce limfocyty T.

W drugim etapie interakcja komórek T dawcy z komórkami APC gospodarza ulega dalszemu wzmocnieniu, następuje indukcja szlaku sygnałowego, wzmożona sekrecja chemokin i cytokin,co z kolei wywołuje aktywację komórek T cytotoksycznych i komórek NK (Natural Killer) a także monocytów, które produkują cytokiny i chemokiny zapalne kierujące komórki efektorowi (NK i CTL) do narządów docelowych.